Elżbietanki w Brockau - Brochów na przestrzeni wieków

Idź do spisu treści

Menu główne:

Elżbietanki w Brockau

Wieści Brochowskie > Artykuły > 2014

Siostry Elżbietanki w Brochowie i Wrocławiu


Elżbietanki wywodziły się  ze wspólnoty utworzonej przez Klarę Wolff, Marię Merkert, Matyldę Merkert i Franciszkę Werner w Nysie 27 września 1842 r. - status zakonu zgromadzenie uzyskało ww wrześniu 1859 r. - niewątpliwe, że wpływ na to miało, że dwa lata wczśniej zgromadzenie utworzyło pierwszą placówkę we Wrocławiu w sąsiedztwie katedry. Siedzibę zarządu generalnego i nowicjat zakon z Nysy do Wrocławia przeniósł w 1890 r. Domem Macierzystym zakonu był  wrocławski klasztor św. Józefa, gdzie do 1945 r. mieściły się siedziba zarządu i matki generalnej zgromadzenia.



Szpital św. Józefa i nowicjat - w 1932 r.


Kościół św. Józefa w 1940 r.

Dnia 29 marca 1945 r. kościół św. Józefa - obecna ulica Krakowska, został podpalony przez żołnierzy niemieckich (Paul Peikert, Kronika dni oblężenia, Wrocławia 22.01- 6.05.1945).

Elżbietanki zajmowały się  zgodnie z najważniejszym kierunkiem działania  zgromadzenia  pomocą ambulatoryjną, prowadziły przedszkola i domy starców, a także kursy gospodarstwa domowego, pomagały w katechizacji, oferowały pomoc o charakterze socjalnym
np. klasztor przy kościele św. Jadwigi prowadził schronisko dla szwaczek i bursę młodzieżową, tanie kuchnie dla ubogich, studentów i samotnych matek. Do 1939 roku Elżbietanki miały we Wrocławiu dziewięć placówek a w bezpośrednim sąsiedztwie miasta w Brochowie (Brockau)  i Ołtaszynie (Herzogshufen) były filie placówek.
Od 25 kwietnia 1898 roku datuje się pobyt sióstr zakonnych ze Zgromadzenia Szarych Sióstr św. Elżbiety w Brochowie, wówczas  nazywano  je  szarymi  siostrami  (graue  Schwestern) a określenie Elżbietanki  (Elisabetherinen)  natomiast  było  przypisywane  profeskom  z  zakonu  św. Elżbiety, które do Wrocławia trafiły w roku 1737. Błędne jest określanie sióstr św. Elżbiety szarytkami
tak są nazywane siostry miłosierdzia św. Wincentego à Paulo ( we Wrocławiu - Zgromadzenie Księży Misjonarzy św. Wincentego a Paulo jest to parafia św. Józefa Rzemieślnika przy ulicy Krakowskiej)

Elżbietanki zamieszkiwały od początku swej działalności na ulicy Centralnej w zabudowaniach dziedzicznego sołtysa Scholza ( budynek nie istnieje - obecna ul. Centralna 7). Po otwarciu nowej szkoły w Brochowie Elżbietanki w 1904 roku zajęły część pomieszczeń po dawnej szkole katolickiej (obecna Centralna 30) pozostałe pomieszczenia zajmował były długoletni kierownik tej szkoły Theodor Thiel. Po jego śmierci w 1908 roku cały budynek został wyremontowany i przez gminę przekazany na potrzeby zakonu, gdzie zorganizowały one przedszkole, prowadziły działalność ambulatoryjną a także "szkołę muzyczną" - kursy muzyczne. Od 1937 roku działalność zakonnic była przez władze III Rzeszy w znacznym stopniu ograniczana, aż w 1941 roku zakazana.




W okresie walk o Festung Breslau od lutego do maja 1945 roku Elżbietanki służyły pomocą ambulatoryją potrzebujących m.in w szpitalach pomocniczych (lazaretach) utworzonych przez dowództwo twierdzy. W okresie tym utworzono siedm takich lazaretów ale żaden nie znajdował się w Brockau (Brochowie).  Zatem twierdzenie z jakim spotkał się ostatnio autor tekstu oraz artykule w Wiadomościach Brochowskich nr 15 z 1999 r. napisanym przez T. Pakułę, że w szkole przy ulicy Warszawskiej był w końcowym okresie wojny szpital jest nieprawdziwe. Potwierdzeniem tego mogą być m.in. wspomnienia Wiesława Brichaceka (nadal zamieszkuje w Brochowie), który wraz z rodziną przybył do Brochowa w 1945 r. (matka jego była nauczycielką ) i zamieszkali w budynku szkoły. Oprócz nich w szkole zamieszkiwał również pierwszy jej dyrektor Sajdak, którego imienia nie przypominał sobie (Włodzimierz - przypis autora tekstu). Oglądając szkołę oraz piwnice nie zauważył nigdzie środków opatrunkowych czy lekarstw. Budynek obecnej przychodni przy ulicy Węgierskiej był przez długi czas niezamieszkały, a w nim miała się przed wojną znajdować placówka służby zdrowia. Po zajęciu Brochowa przez Rosjan Elżbietanki najprawdopodobniej przeniosły się do Wrocławia.
Nie znajduje potwierdzenia w przeglądanych dokumentach również fakt utworzenia w szkole w Brochowie szpitala (lazaretu) w tym okresie a jedynie schronów dla ludności (wzmocnione piwnice). Powodem pomyłki może być to, że w dokumentach dotyczących Elżbietanek pojawiają się określenia szpital zapasowy (lazaret) w szkole brochowskiej. Budynek ten znajdował się przy Brockauerstr. 12-14 czyli Brochowska 12-14 - lecz we Wrocławiu nazwa tej ulicy związana jest z obecną ulicą Stacha Świstackiego, gdzie pod tym adresem znajduje się Liceum Ogólnokształacące nr 4 im. Stefana Żeromskiego.

Jako ciekawostkę można podać, że w szkole (brochowskiej) posługę sprawowały następujące Elżbietanki być może któraś z nich wcześniej była w Brockau (Brochów). Podany poniżej wykaz zawiera: Imię i nazwisko , imię zakonne oraz datę i miejsce urodzenia.

1. Agnes Höhne, M. Bennona 21 VI 1888, Tarnau/Tarnów Opolski Kr. Grottkau/Grotków
2. Martha Kampa, M. Chrysologa 27 I 1895, Tarnau/Tarnów Opolski Kr. Grottkau/Grotków
3. Elfriede Morach, M. Engelmunda 2 X 1895, Breslau/Wrocław
4. Luise Seipelt, M. Columba 12 VIII 1906, Dresden/Drezno
5. Martha Wieliczek, M. Ehrentrudis 16 VIII 1906, Komorniki/Kammersfeld Kr. Neustadt/Prudnik
6. Maria Veit, M. Ambrosia 20 VIII 1907, Zadel/Sadlno Kr. Frankenstein/Ząbkowice Śląskie
7. Gertrud Dannert, M. Amabilis 5 XI 1907, Oliva/Oliwa Kr. Danzig/Gdańsk
8. Adelheid Koeppe, M. Cosmasia 16 XI 1910, Schwientochlowitz/Świętochłowice  Kr. Beuthen/Bytom
9. Maria Kochannek, M. Methodia 25 IV 1911, Arnsdorf/Lubomino Kr. Mohrungen/Morąg
10. Gertrud Nawroth, M. Emerentia 30 III 1912, Klein-Pramsen/Prężynka Kr. Neustadt/Prudnik
11. Helene Schreiber, M. Elisabeth 31 VIII 1915, Thomaskirch/Domaniów Kr. Ohlau/Oława
12. Clothilde Buhla, M. Johanna 3 III 1921, Beneschau/Dolní Benešov Kr. Troppau/Opava


Brochów lipiec, 2014 r.                                                                                                  Henryk Lochdański


Żródła:

1. Engelbert Kurt, Gesichte der Pfarrei St, Mauritiu in Breslau,Breslau 1935, s. 356
2. Breslauer Apokalypse 1945. Dokumentarchronik vom Todeskampf und Untergang einer deutsche Stadt und Festung am Ende des Zweiten Weltkrieges, Bd. 110, Wedel 19861997. Tu cyt.: Bd. 7: Supplement. Dokumente Januar/Februar 1954. Nachträge, s. 1641,
3.
A. E. SchaeFer, Zgromadzenie Sióstr świętej Elżbiety (Studia i Materiały do Historii Chrześcijaństwa  w  Polsce,  10;  Żeńskie  Zgromadzenia  Zakonne  w  Polsce  1939–1947,  10),  Lublin  1996,  s. 106–107,
4.  J. Schweter, Geschichte der Kongregation der Grauen Schwestern von der heiligen Elisabeth. Ein Beitrag zur Geschichte der katholischen Karitas und Mission in der letzten 100 Jahren, Bd. 2: Die einzelnen Niederlassungen nach den Ordensprovinzen, Breslau 1937, s. 7
21

5. J. Jungnitz, Das St. Joseph-Stift in Breslau. Festschrift zur Feier seines 50-Jährigen Bestehens, Breslau 1907, s. 3.
6. Maziarz Antoni,
Siostry elżbietanki w Festung Breslau, Opole 2013, s. 141-166
7.
Paul Peikert, Kronika dni oblężenia, Wrocławia 22.01-6.05.1945,
8. Wspomnienia Wiesława Brichaceka - lipiec 2014 r.






 
Wróć do spisu treści | Wróć do menu głównego