Kompanijny - Brochów na przestrzeni wieków

Idź do spisu treści

Menu główne:

Kompanijny

Bunkry

Pomiędzy Brochowem a Tarnogajem w pobliżu towarowej obwodnicy Wrocławia znajduje się bierny kompanijny bunkier piechoty pochodzący z okresu tworzenia twierdzy Breslau w latach 1890 -1901 (jeden z 4 zachowanych tego typu obiektów we Wrocławiu, a jedyny całkowicie przykryty ziemią, zbudowanych było 19 takich schronów chociaż brochowski posiadał nr 20). W latach 60-tych miał być wykorzystywany jako pieczarkarnia. Bunkier ten od szeregu lat ulega ciągłej dewastacji - złomiarze rozkradli metalowe drzwi i inne metalowe elementy a jego dewastacje przedstawiają poniższe zdjęcia.

Umocnienia Twierdzy Breslau budowane były w latach 1891 -1901, w okresie tym zbudowanych zostało 19 schronów, które początkowo nazywane były "Magazin", były to schrony piechoty nazywane Infanterie Untertretraum I.U. Przyjęta w trakcie budowy numeracja schronów zachowała się do dzisiaj. Jedynie w okresie Festung Breslau wszystkie obiekty dawnej twierdzy zostały określone jako „bunkry” i jednocześnie otrzymały nową numerację.
Oprócz bunkra przy ulicy Wiaduktowej (Infanterie Raum 20) w jego okolicy znajdują się obiekty podobnego typu po dawnej twierdzy Breslau m.in. w  Lamowicach (Infanterie Stutzpunkt  18a), w Iwinach (Infanterie Stutzpunkt  21, powstał  w 1914 r.), w Biestrzykowie ((Infanterie Stutzpunkt  18), w Żernikach Wrocławskich ((Infanterie Stutzpunkt  19). Więcej informacji o umocnieniach można uzyskać z ksiązki Stanisława Kolouszka - Fortyfikacje Festung Breslau.

Schron kompanii piechoty nr 20 (
Bunker der Infanteriekompanie Nr. 20) , wybudowany w latach 1899/1900. Typ magazynowy.
Tylko w tym obiekcie, spośród czterech podobnych we Wrocławiu, można w pełni zobaczyć zmieniony układ wejściowy (zmiana trzech wjazdów na okna) - pozostałe bliźniaki są albo wyburzone albo zmodernizowane tak że nie widać opisywanej modyfikacji. Schron ten, typu koszarowo-magazynowego, ze zmniejszoną grubością stropu, również jako jedyny spośród wszystkich, znajduje się w całkowitym zagłębieniu (obiekt znajduje się na lekkim wzniesieniu).
W niektórych schronach kompanii trzy pierwsze wjazdy poczynając od prawej lub lewej strony obiektu zastępowano oknami, tworząc tym samym schron typu koszarowo-magazynowego (w ścianie wejściowej trzy wjazdy i trzy okna). Na zdjęciu widzimy właśnie taką modyfikację. Widać okna oraz po prawej prawidłowo otwarte okno latryny. Brakuje metalowych kominków (rur) nad małymi wejściami. Drzwi są oryginalne.

Powyższa informacja w pochodzi ze strony: http://twierdzawroclaw.w.interia.pl/lokalizacje.htm oraz pierwsze czarno-białe zdjęcie . Pozostałe zdjęcia pochodzą ze zbiorów autora strony.

Twierdza Wrocław ( w ramach której wybudowano schrony  piechoty - Infanterie  Raum), wznoszona była przez fortyfikacyjne służby Cesarstwa Niemieckiego w latach 1890 1918. Początkiem powstawania twierdzy był rozkaz gabinetowy z  9  maja  1889 r., w którym nakazano  przygotowanie planów umocnień chroniących Wrocław oraz wybudowanie w czasie pokoju umocnień obronnych. Od  kwietnia  1890  roku rozpoczęto budowę pierwszych schronów piechoty, pełniących funkcję magazynów, które z czasem miały stanowić punkty oporu piechoty.
Schrony  piechoty  budowano  według  wzoru  opracowanego przez  Generalną  Inspekcję  Pionierów,  Inżynierów  i  Twierdz  w  roku  1887, który modyfikowano  w późniejszym okresie, w zależności od możliwości terenowych.
We Wrocławiu  do  1901  roku  wybudowano  19  schronów piechoty, które w większości istnieją do chwili obecnej w lepszym lub gorszym stanie, w tym jeden na terenie Brochowa.   Schrony  piechoty  twierdzy  wrocławskiej,  zachowują standardy wprowadzone w roku 1887, a z czasem jedynie były unowocześnione na potrzeby budowy umocnień Wrocławia. Szacunkowy koszt budowy wraz z wyposażeniem jednego schronu piechoty wynosił ok. 60 000 marek.
Schrony piechoty miały być miejscem schronienia dla obsady pobliskich pozycji strzeleckich, chroniących znajdujące się w ich pobliżu pozycje artyleryjskie.
Podstawowy wariant wyposażenia schronu piechoty zgodnie z wytycznymi z 1897 roku dla żołnierzy przedstawiał się następująco:
- w każdej kazamacie żołnierskiej miały być cztery rzędy ławek drewnianych, kazamaty te były
 umieszczone po lewej i prawej stronie schronu,
- pod sufitem podwieszana półkę na tornistry,
- pozostałe wyposażenie żołnierz składowane było pod ławkami,
- oświetlenie podwieszane na haku (lampa naftowa lub świece),
- piecyk (koza).
Podstawowy wariant wyposażenia schronu piechoty zgodnie z wytycznymi z 1897 roku dla oficerów przedstawiał się następująco:
- w każdej kazamacie oficerskiej było miejsce dla 4 oficerów,  umieszczone były w jednej z  
 dwóch środkowych kazamat schronu,
- urządzenia łączności i magazyn amunicji,
- magazyn innego wyposażenia potrzeb wojennych,
- oświetlenie podwieszane na haku (lampa naftowa lub świece),
- piecyk (koza).
Schron piechoty zaplanowany był dla 250 żołnierzy i 4 oficerów, który podzielony był na 6 kazamat (4 dla żołnierzy, 1 dla oficerów i 1 jako magazyn który z czasem zmienił przeznaczenie na potrzeby wentylacyjne). Z czasem ilość żołnierzy i oficerów w schronie ograniczono do 50.  Okna  schronów były wykorzystywane do wentylacji a zasłaniane były, z obu stron, stalowymi płytami podwieszanymi na szynie zamocowanej nad  otworem okiennym. Ponadto w oknach wbudowana była stolarka okienna oraz były one zakratowane.  Drzwi do schronu były stalowe i miały chronić przed odłamkami, ponadto znajdowały się one w korytarzu stąd nawet po ich przebiciu odłamkami nie dostawały się do kazamat . Dodatkowo drzwi wyjściowe były chronione specjalnymi stalowymi osłonami.
Komunikacje w schronie piechoty był korytarz ( w większości przypadków z tyłu),  łączący  bezpośrednio  wszystkie  kazamaty  oraz  studnię.


rysunek Małachowicz Maciej - Kompanijne schrony bierne Twierdzy Wrocław


Ważnym i  umożliwiającymi,  w  ograniczonym  czasie,  pełną  samodzielność punktu  oporu  pomieszczeniami  była  latryna  i  studnia.  W  schronach  piechoty,  instalowano latryny, w taki sposób że jeden ustęp przypadał na 1 oficera, lub na około 30 żołnierzy. Poza tym latryna zaopatrzona była w umywalkę. Ustępy żołnierskie zbudowano w formie prostych misek ustępowych, osłoniętych wspólną drewnianą osłoną.  Ustęp  dla  oficerów oddzielony był od pozostałych drewnianą ścianką i zamkniętymi drzwiami. Naprzeciw ustępów na ścianie powieszono umywalkę, poniżej której w cementowej posadzce wykonano prosty kanał odpływowy. W ścianie czołowej latryny zainstalowano hak do powieszenia lampy.


rysunek Małachowicz Maciej - Kompanijne schrony bierne Twierdzy Wrocław

Istotne zmiany w wyposażeniu schronów piechoty Twierdzy Wrocław, przyniosła rozbudowa tych obiektów fortyfikacyjnych w latach 1906/19101912, oraz w pięciu przypadkach  budowa,  na  bazie  zmodyfikowanych  schronów  piechoty,  fortów    punktów oporu. W okresie tym zmodernizowano m.in. schron IR-20 znajdujący się przy ulicy Wiaduktowej w którym w zamurowanych otworach wjazdowych wstawiono zakratowane okna z rolkowym parapetem. Ponadto sklepienie schronu zostało wykonane wyłącznie z betonu, które przykryto ok. 40 cm warstwą ziemi na które nasadzono zieleń maskującą. Od frontu schron był wzmocniony 3 metrowym wałem ziemnym.
Przebudowanym schronem  piechoty,  znajdowały  się  zawsze  dwa  schrony  pogotowia,  jeden  (lub  dwa) schrony straży oraz betonowa pozycja strzelecka. Podstawową zmianą, jaka zaszła we wnętrzach schronów piechoty, było udostępnienie z wnętrza obiektu, niedostępnej dotąd latryny.
Wprowadzano mechaniczną wentylację
wcześniej wentylacja polegała na grawitacyjnym nawiewie do pomieszczeń. Mechaniczne urządzenia wentylacyjne dostarczały powietrza do izb, dzięki napędzanym ręcznie (wykorzystywany w sytuacjach awaryjnych)  lub elektrycznie wentylatorom.  Z  izb  wentylatorów  powietrze  było  rozprowadzane  za  pomocą blaszanych rur umieszczonych w betonowej osłonie płaszcza, zaś bezpośrednio do kazamat docierało dopiero podwieszonymi pod stropem pomieszczeń przewodami. W trakcie przebudowy betonowy płaszcz chroniący dawną fasadę schronu zmieniano  na  trzy izby wentylatorów oraz dwóch przedsionków.
Wraz ze zmianą ilości żołnierzy przebywających w kazamatach wprowadzono dla nich prycze a dla oficerów łóżka. Prycze były ustawione piętrowo - trzy piętra. Po złożeniu górnych prycz dolna stanowiła ławkę. Od 1905  roku w  schronach piechoty zaczęto używać  hamaków, stojaków na karabiny oraz składanych krzeseł.
Kazamata  przeznaczona  dla  oficerów posiadała łóżka koszarowe dla czterech oficerów, była ona   podzielona  ściankami  działowymi,  jedno  oddzielono pomieszczenie było z  rurami  głosowymi  prowadzącymi  do  schronów  pogotowia a drugie było podręcznym składem, ponadto był tam telefon i elementy dzwonkowej  instalacji  alarmowej.  W  pomieszczeniach  znajdowały  się  piecyki z kominami wyprowadzonymi ponad fasadę obiektu.
Schron  kompanii   piechoty, który posiadał wymienione wyżej wyposażenie był określany jako Schron  Piechoty  dla  1  kompanii  ze  sztuczną  wentylacją,  miejscem  odpoczynku  dla    1 plutonu   (Infanterie
Untertretraum  fur  1  Kompagnie  mit  kunstlicher  Luftung,  Lagerstellen  fur  1  Zug).

Źródło:
Kolouszek Stanisław, Łukasz Pardela - Wyposażenie obiektów fortyfikacyjnych Twierdzy Wrocław, 2014, str. 20-30
Kolouszek Stanisław, Łukasz Pardela - Twierdza Wrocław jako unikalny zabytek „Architectura Militaris”, 2013, str. 69-74
Małachowicz Maciej - Kompanijne schrony bierne Twierdzy Wrocław, str. 123-125


 
Wróć do spisu treści | Wróć do menu głównego