Lebensborn a Brochów - Brochów na przestrzeni wieków

Idź do spisu treści

Menu główne:

Lebensborn a Brochów

Wieści Brochowskie > Artykuły > 2014

Brochów nie był związany z akcją Lebensborn.


Przeglądając  stare numery Wiadomości Brochowskich natknąłem się na   artykuł Panii Teresy Pakuły  pod  tytułem  „  Czy  w  Brochowie  w  czasie  wojny  był  obóz  selekcyjny  dla  dzieci  ?”,  który  był zamieszczony w nr 2 (50) z marca – kwietnia 2004 roku.
W artykule tym Pani Teresa Pakuła przytoczyła opis przedstawiony przez  Normana Davisa,  w książce   napisanej   wspólnie   z   Rogerem   Moorhouse   pod   tytułem   Mikrokosmos,   Portret   miasta środkowoeuropejskiego,  która  dotyczy  historii  Wrocławia.  W  latach  1940-1943  według  tych  autorów, Brockau  był  punktem  zbiorczym  związanym  z  akcją  Lebensbornu  na  ziemiach  polskich  (kiedy przeprowadzano  akcję  "czyszczenia"  Warthegau czyli  Kraju  Warty,  a  potem  w  1943,  gdy  opróżniano Zamojszczyznę).  
Przez  Brockau  przeszło  tysiące  dzieci  polskich,  które  poddane  pseudonaukowym  badaniom były dzielono na trzy grupy: a) te, które stanowią pożądany dodatek do populacji niemieckiej; b) te, które można włączyć do tej populacji; oraz c) element niepożądany. Jednak  brak  jest  jakichkolwiek  dokumentów  na  poparcie  tezy  przedstawionej  przez  tych autorów  -  jedynie  przytaczane  są  wspomnienia  Ilony  Heleny  Wilkanowicz,  która  trafiła  z  Brockau  do zakładu
opiekuńczo-wychowawczego w Achern w Badenii.  

Sprawę  powyższą  po  długich  poszukiwaniach  zdołałem  wyjaśnić  i  przedstawia  się  ona następująco. W  dokumentach  dotyczących,  jak  określił  to  w  swojej  książce  Norman  Davis,  "czyszczenia" Warthegau a wydanych m.in przez gauleitera ( czyli namiestnika okręgu) Arthura Greisera pojawia się wielokrotnie  Brockau  (Kreis  Gostingen  –  polska  nazwa  tej  miejscowości  to  Gostynin).  Jest  to miejscowość  Bruczków  (Bruckau  -  taka  jest  jej  nazwa  m.in.  na  mapie  niemieckiej  z  lat  40-tych ubiegłego wieku) w której w 1940 roku (w pałacu i folwarku) powstał zakład germanizacyjny dla polskich dzieci,  a  istniał  on  do  1943  roku  (w  okresie  międzywojennym,  gdy  były  to  tereny  państwa  polskiego znajdowała się  tam zakład wychowawczy dla sierot o czym jest niżej). Był to jeden z kilku rejonowych
(wg. innych żródeł - okręgowych) zakładów  germanizacyjnych  w  Kraju  Warty  (inny  m.in.  znajdował  się  w  Kaliszu),  z  którego  po  2  –  3 miesięcznym (według innych źródeł 4 – 6 miesięcznym a w księżce Volkera Koopa - 6 tygodniowym) pobycie wywożono następnie dzieci do domów dziecka (szkoły ojczyżniane) w Rzeszy m.in. do Achern, gdzie kierowniczką była Klara Keit, która zeznając przed Trybunałem Wojskowym w Norymberdze opisała przybicie dzieci z Polski. Dzieci następnie były przekazywane do adopcji – miejscowość ta występuje w cytowanych przez Davisa wspomnieniach Heleny Wilkanowicz. Potwierdzeniem tego, że w Bruczkowie był zakład germanizacyjny  są źródła wymienione w pozycjach 2-10 do artykułu. W cytowane żródło w poz. 9 podaje nazwę Brockau (Bruczkow) oraz następujący zapis cyt. Wszyscy oni pamiętają, to było na kilka tygodni przed Bożym Narodzeniem i że przebywali, jak  myślą - przez miesiąc lub dwa, w dwóch domach dziecka, w Brockau ( Bruczkow) i Kalisch (Kalisz) - tylko pamiętali  niemieckie nazwy. Opis w cytowanym pod poz. 8 źródle przedstawiony był w następujących słowach cyt. Ci, którzy zostali zaakceptowani przez SS kierowano do specjalnych dziecięcych domów, jeszcze w Polsce, w Brockau i Kalisch, do dalszej obserwacji i indoktrynacji wstępnej. W tych domach uczono języka niemieckiego.
Głównym "lekarzem", który kwalifikował dzieci do germanizacji w Gau-Kinderheim Brockau była od marca 1942 roku do końca 1943 r. Hildegard Hetzer, która opisała swoją działalność w Bruczkowie w książce Kind und Jugendlicher in der Entwicklung. Określając w niej dom dziecka w Brockau i co tam robiła w sposób następujący  "Gau-Kinderheim Brockau (Bruczków, Województwo Leszczyńskie, Polen) zugeteilt, wo polnische Kinder zur „Germanisierung“ psychologisch untersucht und „selektiert“ wurden" (...
, gdzie polskie dzieci badane były psychicznie dla "germanizacji" i "wyselekcjonowania". W źródle nr 14 Hildegard Hetzer miała być głownym lekarzem w Gau-Kinderheim Brockau od marca 1942 do 1944 r.

W książce Volkera Koopa (żródło nr 13) znajdują się na str. 218 zapisy dot. Bruczkowa -  Namiestnik Rzeszy mial zgromadzić dzieci w okręgowym Domu Dziecka Brochów, powiat Gostynin ... na Waltera Dongusa - kierownik Centrali Imigracyjnej w Łodzi, nałożono obowiązek aby Główny Urząd Ludowej Opieki Społecznej przeprowadził 6 tygodniowe psychologiczne i rasowe badania, zanim zapadnie decyzja o zniemczaniu, natomiast na str. 200 znajduję sie informacja o Bruczkowie - Najpierw dzieci miały być zbadane w sierocińcu w Brochowie. Był to prowizoryczny ośrodek w okręgu Jarocin.
M.in w Kaliszu i Bruczkowie umieszczano tak zwane „dzieci pozbawione więzów" , pochodzące ze zlikwidowanych polskich sierocińców, gdzie badano je pod kątem tego „czy powinny zostać uznane za należące do narodu niemieckiego"

Zakłady  germanizacyjne  posiadały  własne  komórki  administracyjne,  które  wytwarzały  nowe dokumenty   dla   germanizowanych   dzieci,   aby   nie   można   było   ustalić   ich   faktycznych   danych personalnych.  Z  terenu  Polski  wg.  szacunkowych  danych  uprowadzono  ponad  250  tysięcy  dzieci  a odnaleziono po wojnie ok. 20 tysięcy.   
W zakładach germanizacyjnych dzieci miały kategoryczny zakaz rozmawiania po polsku, a  za nieprzestrzegające tego zakazu były karane. Drastycznym przykładem kary było zgładzenie z rozkazu gaulaitera Arthura Greisera 15 wychowanków w wieku 6-10 lat z zakładu germanizacyjnego w Bruckau (Bruczkowie) za odmowę posługiwania się językiem niemieckim. Należy dodać, że Arthur Greiser
został zatrzymany w maju 1945 roku przez wojska amerykańskie i wydany Polsce. Po procesie w Poznaniu został skazany na karę śmierci i powieszony  na stokach Cytadeli - poniżej dodatek nadzwyczajny z 20 lipca 1946 r. Głosu Wielkopolski informujący o publicznym wykonaniu wyroku w dniu następnym.



Zatem  Brockau  (Brochów)  nie  był  związany  z  akcją  Lebensbornu  i  opisy  zawarte  w  książce Mikrokosmos … Normana Davisa są błędne ( tego typu pomyłek w książce jest więcej między innymi dotyczące miejscowości Miedzianka koło Jeleniej Góry czy Nemmersdorf koło Gołdapi). Ponadto za tym przemawia  również  to,  że    namiestnik  Kraju  Warty  nie  mógł  tworzyć  domów  germanizacyjnych  na terenie  obecnego  Dolnego  Śląska,  gdzie  gaulaiterem  był  Karl  Hanke.  Hanke  pojawia  się  w  historii Brockau, gdyż wydał m.in. rozkaz rozstrzelania burmistrza Brockau (Brochowa) Brunona Kurzbacha czy jako  twórca  Festung  Breslau  przyczynił  się  do  znacznych  strat  ludności  cywilnej  oraz  ogromnych zniszczeń Wrocławia i okolic w tym również Brochowa.

Organizację Lebensborn ( Źródło życia) założyli w 1935 r. dwaj nieznani z nazwiska oficerowie SS,  choć  idea  ośrodków,  w  których  na  świat  mogliby  przychodzić  czyści  rasowo  Niemcy,  powstała wcześniej.  Było  to  w  końcu  ucieleśnienie  marzeń  Hitlera  o  tysiącletniej  Rzeszy,  zamieszkałej  przez jasnowłosych  i  niebieskookich  aryjczyków  o  idealnych  proporcjach  ciała,  rozmiarze  czaszki,  a  nawet ściśle określonym kącie
osadzenia oczu, których do 1980 roku (tak do 1980) miało być 120 milionów. Nürnberger gesetze zawierała zestawienie, które były podstawą do określania "czystości rasy niemieckiej".

  


Pałac  w  Bruczkowie  pobudowali  Koczorowscy.  Ostatni  przedstawiciel  tego  rodu,  Wanda Koczorowska  przeznaczyła  w okresie  międzywojennym  ten  obiekt  na  zakład  wychowawczy  dla  sierot i utrzymywała go do śmierci ( zmarła w 1927 r.). Od początku XX-wieku Wanda Kaczorowska prowadziła początkowo samodzielnie zakład wychowawczy dla sierot. Poniższe zdjęcia oraz pałacu w Bruczkowie z 1908 roku pochodzą z Przewodnika Katolickiego nr 9 z 1935 roku.

     


W testamencie zapisała pałac i folwark Zgromadzeniu Księży Werbistów, którzy osiedlili się tutaj w 1929 roku i utworzyli Małe Seminarium Misyjne.
W okresie II wojny światowej pałac w Bruczkowie był miejscem dramatycznych wydarzeń. Hitlerowcy utworzyli tu najpierw obóz przejściowy dla duchownych, w którym więzili 56 polskich księży i 12 zakonników. 58 z nich zostało wywiezionych do obozu koncentracyjnego w Buchenwaldzie. W 1940 roku w pałacu powstał zakład germanizacyjny dla polskich dzieci o czym napisałem wyżej.


           

Zdjęcie powyżej przedstawia pałac w Bruczkowie w 1908 roku, drugie w latach powojennych. Obecnie pałac w Bruczkowie pełni funkcje mieszkalne.

Od  1  września  1971  roku    przy  wejściu  do    pałacu  w  Bruczkowie  znajduje  się  tablica pamiątkowa  poświęcona  polskim  dzieciom    o  następującej  treści  „  W  tym  domu  w  okresie  okupacji przebywały przywłaszczone przez hitlerowców w celach germanizacyjnych dzieci polskie”


            



Nieopodal pałacu stoi zabytkowa kapliczka Matki Boskiej, zbudowana z głazów narzutowych w kształcie groty. W prawym skrzydle pałacu mieści się piękna kaplica, bogato ozdobiona, której jedną ze ścian wypełnia obraz "Ostania wieczerza".


Wszystkich zainteresowanych  historią Brochowa od najdawniejszych lat zapraszam na stronę www.  Brockau-Brochow.strefa.pl,  gdzie  znajdują  się  również  źródła  do  przedstawionego  tematu  oraz wiele innych faktów związanych z historią naszego osiedla.

Brochów, lipiec 2013 r. aktualizowano: sierpień 2014 r., czerwiec 2015 r., marzec 2016 r., oraz lipiec i pażdziernik 2016 r.

Teks: Henryk Lochdański


1. Davis Norman, Moorhouse Roger, Mikrokosmos Portret miasta środkowoeuropejskiego ... Wrocław, 2002, str. 342-343
2. Moses Dirk A. , Genocide and settler society: frontier violence nd stolen indigenous ... , Isabel Heinemann  rozdz. 10, str.
249,  
3. Geraubte Identität: die gewaltsame "Eindeutschung" von polnischen Kindern in der NS-Zeait, 2010, str. 45,  
4. Geuter Ulfried, Holmes Richard, The Professionalization of Psychology in Nazi Germany, str. 247,
5. http://odkryj.pl/at/1502/Palac_w_Bruczkowie.html,
6. Józef Wnuk, Losy dzieci polskich w okresie okupacji hitlerowskiej, Warszawa 1980
,
7. Czesław Pilichowski, Główna Komisja Badania Zbrodni Hitlerowskich w Polsce, Rada Ochrony Pomników Walki i Męczeństwa,
   Obozy hitlerowskie na ziemiach polskich 1939-1945: informator encyklopedyczny, str. 117,
8. Lynn H. Nicholas, Cruel world: the children of Europe in the Nazi web, str. 248,

9. Gitta Sereny, The German trauma: experiences and reflections, 1938-2001, str. 46,
10. Jay Robert Nash Encyclopedia of World Crime: A-C, 1990, str. 519,

11. Hildegard Hetzer, Kind und Jugendlicher in der Entwicklung (Arbeitsbuch Lehrerbildung), Hannover 1948,
12. Przewodnik Katolicki, nr 9 z 1935 r., str. 134-135,
13. Volker Koop, Organizacja Lebensborn, Rozrodcze stajnie Himmlera, Warszawa 215, str. 218-220,
14.
http://agso.uni-graz.at/marienthal/biografien/hetzer_hildegard.htm,
15.
Theo Herrmann, Hildegard Hetzer in Polen, Mannheim 2015 str. 3, 8, 12.




 
Wróć do spisu treści | Wróć do menu głównego